टिप्पणी : एसईईमा गरिने अनुगमन अरु बेला खोई ?

शैलेन्द्र कुमार सिंह

राजविराज । अहिले एसईई परीक्षा जारी छ । परीक्षा अनुगमन गर्न सम्बन्धित निकायको तछाँडमछाड छ सप्तरी जिल्लामा । एक टोली प्रमुख जिल्ला अधिकारीको नेतृत्वमा, एक टोली जिल्ला समन्वय समितिको नेतृत्वमा, एक टोली शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई कार्यालयको नेतृत्वमा र एक टोली पालिका शिक्षा प्रमुख नेतृत्वमा । एक टोली जानेवित्तिकै अर्काे टोली छिर्छन् । त्यसबाहेक खटिएका प्रहरी स्वयं परीक्षा हलभित्र छिरेर विद्यार्थीलाई केरकार गर्छन् ।
तीन घण्टाको अवधीमा यत्रो टोलीको सामना गरिरहेका परीक्षार्थीले के लेखिरहेका होलान् ? उनीहरुको मानसिक अवस्था कस्तो होला परीक्षा हलभित्र । अनि, परीक्षा दिएर घर फर्किदा पढ्ने बेलामा ध्वनी प्रदूषणको शिकार भइरहेका छन् परीक्षार्थी ।
अब कुरा गरौं, बर्षदिनको ।
हामी संचारकर्मी पटक–पटक शिक्षा बिग्रिसकेको तथ्यसहित उजागर ग¥छौं । विद्यालयमा जाँदा कार्यरत शिक्षक कमै मात्रामा फेला पर्छन् । शिक्षक उपस्थित भएपनि गफ चुटेर बस्ने गरेको समाचार धेरै पटक प्रकाशण÷प्रशारण गरिसकेका छौं । त्यसबेला पनि सम्बन्धित पालिका प्रमुख, सम्बन्धित वडाअध्यक्ष, सम्बन्धित पालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख, प्रअदेखि प्रमुख जिल्ला अधिकारीसम्म कुरा ग¥छौं । तर, उहाँहरु सुधार्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेपनि निदाउँछन् । बर्षभरि कुनै किसिमको अनुगमन नगर्ने, देखिएका समस्याको समाधान गर्न नचाहने परीक्षा अवधीका अनुगमनकारीकै कारण शिक्षाको अवस्था यस्तो नाजुक भएको भन्दा कुनै फरक पर्देन् ।
अब कुरा रह्यो परीक्षा मर्यादित हुनैपर्छ । त्यसमा कुनै किसिमको विमति छैन् । तर, परीक्षा के को लिने ? के बर्षभरि पढाई भएको छ ? पढाई गराउनका निम्ति अहिलेका अनुगमनकारीले कुनै भूमिका खेलेको छन् ? बरु आफ्ना निकटलाई कसरी प्रअ बनाउने, आफ्नालाई कसरी शिक्षकमा नियुक्त गर्ने, कसरी विद्यालयको बजेटमा रजाइँ गर्ने खेलमा सम्बन्धित निकाय लाग्दै आएको कसैसँग लुकेको छैन् ।
परीक्षा मर्यादित हुनैपर्छ । त्यो सँगसँगै पढाई पनि राम्रो तरिकाको हुनुपर्छ । विचारा एसईई परीक्षा दिने विद्यार्थीको उमेर अधिकतम १७ बर्षको हुन्छ । यो उमेरमा उनीहरुलाई पढन र घोक्न मात्रै लगाउनेमा अभिभावकदेखि शिक्षकसम्म तम्त्यार हुन्छन् । तर, वास्तविक तरिकाले पढउने शीप अहिलेसम्म सप्तरी जिल्लामा विकास हुन सकेको छैन् । पाठ्यक्रमको कुरा गर्ने हो भने उहीं पारम्परिक छन् । बर्ष दिन पढाईबारे कुनै चासो नराख्ने अनुगमनकारी परीक्षा अवधीभर बालमनोविज्ञानसँग खेलबाड गर्न जसरी तम्सिएका छन् त्यसले पक्कै पनि शिक्षा राम्रो बन्न सक्दैन् । हो, कोहि–कोहि चिटिङ गर्छन् होला तर नगर्ने परीक्षार्थीलाई तीन घण्टाको अवधीमा ६ पटकसम्म गरिने अनुगमनले कतिको प्रभाव पार्दाेहोला ? त्यसबारे किन सम्बन्धित निकाय मौन छन् त ?
हेर्दै गर्नुहोला, अब परीक्षा अवधीभर अनुगमन गर्नेहरु परीक्षा लगत्तै एक बर्षसम्म कुम्भकर्णलाई पछाडि पार्दै निदाउँछन् । बर्ष दिनको निदाई र एक साताको जगाईले शिक्षा क्षेत्र अझै कमजोर बन्दै जानेमा कुनै शंका छैन् । एक त बाहिरबाट आउने कर्मचारीले सप्तरी कसरी बदनाम होस् भन्ने पक्षमै हुन्छन् । तर, यहाँका स्थानीय सरोकारबाला, स्थानीय कर्मचारी समेत परीक्षाको नाममा भएपनि जिल्लालाई बदनाम गराउन उदृत छन् । उनीहरुलाई के बुझ्नु जरुरी छ भने जिल्लामा चिटिङ गर्नुभन्दा मिहिनेत गर्ने परीक्षार्थी पनि छन् । परीक्षा हलमा छिरेर पटक–पटक मानसिक तनाव दिने कार्य भएपछि लेख्नका लागि सोंचेका र स्मरण भएका बिषयवस्तु पनि बिर्सन सक्नेतर्फ सम्बन्धित निकाय पनि सोंच्न नसकेको होला ?
शिक्षा राम्रो बन्नुपर्छ भन्दै बुरुक्क उफ्रने, कार्यक्रमहरुमा जोड्दार भाषण ठोक्ने र त्यसपछि आफैंले बोलेको शब्द र गरेको निर्णयप्रति कुनै किसिमको ध्यान दिने सरोकारबाला एसईईकै बेला मात्रै जाग्नु किमार्थ राम्रो होइन् । यदी वास्तविक रुपमै शिक्षालाई राम्रो बनाउने हो भने पढाई राम्रो बनाउनु जरुरी छ । र, यसका निम्ति अहिले खटिने टोलीहरु दैनिक रुपमा एउटा विद्यालयको अनुगमन गरे अर्काे एसईईमा यत्रो खटिनुपर्ने स्थिति आउँदैन् । यसतर्फ अब पनि सोंच्ने कि बर्षको एक साता मात्रै अनुगमनमा खटिने ?